ENGLISH
 

Breaking meth: Iedereen speelt zijn rol, precies volgens het script

Vorige week keek Mainline-directeur Machteld Busz de documentaire Breaking Meth van Jessica Villerius. "In dezelfde week viel het nieuwe boek van Carl Hart – Drug Use for Grown-ups – in mijn brievenbus. Naar beide had ik – drugs-nerd in lockdown – erg uitgekeken." 

Met haar documentaire (te zien op Videoland) probeert Jessica Villerius de wereld achter meth in Nederland bloot te leggen.


De docu

Te beginnen met de documentaire Breaking Meth. Die gaat over meth-amfetaminen in Nederland. De politie is druk met het oprollen van meth-labs. Nederlandse drugsproducenten lijken deze nieuwe markt te hebben ontdekt. Mexicaanse koks –jongens die het recept kennen om zuivere meth te maken – worden aangetroffen in deze labs. Er zijn zorgen over mogelijk nieuw geweld rond deze handel, milieuschade door dumpingen van productieafval en mogelijk toename van meth-gebruik. Villerius probeert met haar documentaire de wereld achter meth in Nederland bloot te leggen.


Het boek

Dan het boek. Carl Hart is een Amerikaanse neuropsycholoog met een indrukwekkende staat van dienst als drugsonderzoeker. Met Drug Use For Grown-ups probeert hij hardnekkige mythes in het drugsveld te ontkrachten. Op basis van wetenschap. En door zijn eigen (jeugd)ervaringen met drugs nauwgezet te analyseren. Hart groeide op in een Amerikaanse achterstandswijk ten tijde van de ‘crack-epidemie’ en zag familie en vrienden afglijden in druggebruik en criminaliteit. In zijn jeugd schreef hij de toestand in zijn wijk volledig toe aan de vernietigende kracht van cocaïne. Inmiddels zijn Harts denkbeelden radicaal veranderd. Met zijn boek komt hij ook zelf ‘uit de kast’ als druggebruiker. Doelbewust: Hart wil de stereotypen rond ‘de druggebruiker’ doorbreken en roept geslaagde mensen uit de middenklasse op om ook eerlijk voor hun – meestal functionele – druggebruik uit te komen.  


Het script

Breaking Meth is een documentaire met de oprechte intentie om een maatschappelijk probleem op de kaart te zetten. Een meth-gebruiker vertelt over de vernietigende impact van het middel. Een drugs-analist vertelt over de werking van meth op ons brein. De politie neemt de maakster mee met invallen in een aantal meth-labs. Maar nu kijk ik door de bril van Hart. Hij legt in zijn boek een aantal hardnekkige mythes rond drugs bloot. En die komen identiek terug in de documentaire. Iedereen speelt zijn rol, precies volgens het aloude script. De gebruiker brengt de ellende en tragiek. De deskundige speelt in op de angst voor een nieuwe, destructieve super-drug. De politie zet stevig in op bescherming van onze veiligheid en maatschappelijke orde en brengt impliciet de boodschap dat de strijd alleen met meer repressie te winnen is. 



Hart wil de stereotypen rond ‘de druggebruiker’ doorbreken en roept geslaagde mensen uit de middenklasse op om ook eerlijk voor hun – meestal functionele – druggebruik uit te komen.  

De gebruiker

Laten we beginnen met ‘de gebruiker’. Zijn er mensen die ernstige problemen ondervinden door meth? Zeker. Problematisch gebruik vindt de wortels echter veelal in een mix van onderliggende problemen – denk aan trauma, een jeugd met weinig toekomstperspectief, armoede of mentale gezondheidsproblemen. Rick is de enige gebruiker die aan het woord komt in Breaking Meth. Dit is duidelijk een man die de controle kwijt is. Maar is hij een gemiddelde meth-gebruiker? Nee. Het gros van de mensen gebruikt drugs zonder daarvan grote problemen te ondervinden of verslaafd te raken. Dit gebruikspatroon heet in de literatuur ‘non-problematic and episodic’. Het percentage mensen dat op deze manier gebruikt ligt, met enige variatie tussen verschillende middelen, tussen de 70 en 85 procent. Dat geldt ook voor meth - ‘je hoeft het maar een keer te gebruiken en je bent verslaafd’ - amfetaminen. Mainline's Chemsex Team ziet tijdens het veldwerk in de chemsex scene inderdaad een groeiende groep mannen die de controle over hun meth-gebruik tijdens seks kwijt is geraakt. Maar dit geldt niet automatisch voor alle mannen die crystal meth gebruiken tijdens de seks. Laat staan voor alle meth-gebruikers. 

Ons collectieve archetype van een druggebruiker of ‘verslaafde’ sluit dus niet goed aan op de feiten. In de documentaire wordt de emotie van Rick uitgebreid in beeld gebracht en het stereotype gevoed. Rick voegt zich naadloos naar het beeld dat de kijker graag wil zien, bijvoorbeeld als Villerius vraagt: ‘maar Rick, hoe kun je jouw dealer nou een vriend noemen? Een vriend geeft jou toch geen rotzooi? Hij verdient er geld mee, terwijl jij er elke dag aan dood kan gaan.’ Rick neemt zijn eerdere opmerking terug en beaamt dat zijn dealer - bij nader inzien - nooit een vriend kan zijn. 



"70 tot 80 procent van de mensen gebruiken drugs zonder grote problemen te ondervinden. Dat geldt ook voor meth - ‘je hoeft het maar een keer te gebruiken en je bent verslaafd’ - amfetaminen." 


De expert

Dan de laborant. De klassieke autoriteit. Hij laat kleurige afbeeldingen zien van hersengebieden en cellen en meldt de kijker dat cellen volledig afsterven bij een te grote dosis meth. Maar hoe verhoudt die hoeveelheid zich tot een gemiddelde gebruikersdosis? Villerius vraag niet door. De boodschap is helder: meth equals death. Villerius vindt het ‘doodeng’. Carl Hart op zijn beurt, heeft gefundeerde twijfels bij veel van de conclusies uit de neurowetenschap. ‘Verslaving’ is geen progressieve hersenziekte. Een middel op zichzelf, mits in de juiste dosis gebruikt en zonder versnijdingen, brengt bij de gemiddelde, volwassen gebruiker geen blijvende schade. Hart geeft in zijn boek een kijkje in de wereld van neuropsychologie, waar geld en politiek/morele voorkeuren bepalen welk onderzoek gefinancierd wordt en waar de nadruk altijd ligt op de negatieve – en dus nooit de mogelijke positieve - effecten van middelen. 

Uiteraard levert de neuropsychologie ook interessante inzichten op. Maar ‘verslaving’ is niet los te zien van een sociale context (buiten een lab). Onderzoek zou zich op de sociale - beschermende en risicovolle - factoren moeten richten en heldere aanbevelingen moeten geven aan beleidsmakers, om zo een structurele vuist te maken tegen ongelijkheid en achterstelling. Iets wat overigens ook de poel van jonge mensen die zich in de drugshandel laten trekken, sterk zou verkleinen.   



"‘Verslaving’ is geen progressieve hersenziekte. Het is niet los te zien van een sociale context (buiten een lab). en heeft sterke samenhang met armoede, uitzichtloosheid, trauma en marginalisering."


De politie

Ten slotte de politie. Niets dan respect aan mijn kant voor hun zware en gevaarlijke taak. Zeker ook bij het zien van de oprechte frustratie in de eindeloze jacht op producenten en handelaren. De echt grote jongens blijven buiten schot: het hoogste doel is de ‘makelaar’ die de Mexicaanse koks naar Nederland haalt. De echte leiders zijn altijd slimmer. En komt steeds weer een nieuw product of een nieuwe strategie. De politie blijft jagen, met grotere budgetten, meer bewapening, gasmaskers, stormrammen en intelligence. In de documentaire wordt dit spectaculair in beeld gebracht, inclusief sensationele muziek.

En wat zegt de wetenschap hierover? De wetenschap zegt dat een gevolg van harder beleid is dat er meer schaarste van het product komt en dat de prijzen zullen stijgen – gebruikers gaan namelijk niet meer of minder gebruiken, afhankelijk van welk beleid gevoerd wordt. De winstmarges worden vervolgens hoger en de handel dus nog interessanter. De producenten en handelaren met de beste technologie, de meeste corrupte contacten en de grootste bereidheid om geweld te gebruiken blijven overeind. Meer politie-inzet leidt dus vaak tot… meer geweld.


"De wetenschap zegt dat schaarste een gevolg is van harder beleid. Prijzen zullen stijgen – gebruikers gaan namelijk niet meer of minder gebruiken - winstmarges worden hoger en maken de handel dus nog interessanter." 


Wat dat betreft zal de voorspelling van de werknemer van de Amerikaanse Drug Enforcement Agency uitkomen. Hij stelt in Breaking Meth dat ‘het feit dat wij Mexicaanse koks aantreffen in Nederland hoogstwaarschijnlijk zal leiden tot meer geweld’. Een uitspraak waar, wederom, geen kritische wedervraag op wordt gesteld. Helaas wordt er geen diepere laag aangesneden door Villerius door bijvoorbeeld ook de Nederlandse politiek te bevragen over dit onderwerp. Zij zijn immers de opdrachtgevers van de politie. En eerlijk gezegd lijken onze agenten vrij klakkeloos de vuurlinie ingestuurd te worden. 


De boodschap

Als kijker van de documentaire Breaking Meth blijf je achter met een gevoel van angst en onmacht. Onze mythes rond drugs zijn opnieuw bevestigd, ondanks de goede intenties van de maakster. De enige oplossingsrichting die genoemd wordt is ‘hard ingrijpen’. Gelukkig blijft de lezer van Carl Hart achter met een groter begrip over drugs en de politieke en morele afwegingen achter ons huidige drugsbeleid. En concrete handvatten om anders met drugs om te gaan. Hopelijk komt er een vervolg op Breaking Meth: een documentaire over de misvattingen rond drugs en de hardnekkige stereotypen rond gebruikers. Een onderwerp dat mij zeker zal interesseren.  


Machteld Busz is directeur van Mainline. 
Copyright Mainline 2021. Webdesign by Studio Odilo Girod, hosting & CMS by Blogbird.